MENU

Definicja „pacjenta”

Zgodnie z definicją, przyjętą w art. 3 ust. 1 pkt 4 PrPacjU, pacjentem jest osoba zwracająca się o udzielenie świadczeń zdrowotnych lub korzystająca ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych lub przez osobę wykonującą zawód medyczny. Ustawodawca wskazał co najmniej dwie sytuacje, w których dana osoba jest pacjentem: gdy udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej jest efektem jego inicjatywy („zwraca się”) i gdy takiej inicjatywy nie wymaga się („korzysta”, np. będąc osobą nieprzytomną)[1].

Definicja pacjenta odnosi się więc jedynie do osoby fizycznej, która zwraca się o udzielenie świadczeń zdrowotnych albo już z takich świadczeń korzysta. Bez znaczenia zatem pozostaje, czy osoba objęta powyższą definicją jest uprawniona do korzystania ze świadczeń zdrowotnych, w każdym przypadku pozostaje bowiem pacjentem.

Pojęcie pacjenta odnosi się wyłącznie do osób korzystających (zwracających się) ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych (zakład opieki zdrowotnej lub prywatną praktykę medyczną, osobę osobiście wykonującą zawód medyczny czy też jednostkę badawczo-rozwojową) lub osobę wykonującą zawód medyczny. Pacjentem jest też obcokrajowiec, niezależnie od podstawy finansowania jego leczenia[2].

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje pacjenta jako osobę korzystającą ze świadczeń opieki zdrowotnej, niezależnie od tego czy jest zdrowa, czy chora[3].

Pacjentem można być bez względu na wiek i zdolność do czynności prawnych, a zatem pacjentem jest zarówno dziecko, jak i osoba ubezwłasnowolniona, za takich pacjentów decyzje podejmują ich przedstawiciele ustawowi[4].

Doktryna stoi na stanowisku, iż za pacjenta uznać można także nasciturusa[5], pomimo, że PrPacjU o tym wprost nie stanowi. Pojęcie pacjenta powinno być więc określone również w odniesieniu do definicji istoty ludzkiej w początkowej fazie jej rozwoju, tj. dziecka poczętego[6].

Nie ma żadnych formalnych przesłanek do twierdzenia, że dziecko poczęte nie jest pacjentem w rozumieniu PrPacjU, więc z tej perspektywy wszelkie możliwe do realizacji prawa pacjenta przysługują również nastiturusowi[7]. System kompensacji szkód zawarty w PrPacjU może dotyczyć zatem także wynagrodzenia uszczerbków, których dziecko doznało jeszcze przed urodzeniem (np. na skutek rozstroju zdrowia wywołanego nieprawidłowym leczeniem czy zakażeniem samego płodu, jak i jego matki).

Przepis art. 39 KEL stanowi, iż podejmując działania lekarskie u kobiety w ciąży lekarz równocześnie odpowiada za zdrowie i życie jej dziecka. Dlatego też obowiązkiem lekarza są starania o zachowanie zdrowia i życia dziecka również przed jego urodzeniem.

  1. Nesterowicz i M. Wałachowska[8] potwierdzają powyższe uznając, że w sytuacji, gdy nasciturus doznał szkody w czasie przebywania matki w szpitalu, może on żądać (przez swoich przedstawicieli) kompensacji i to nie tylko wówczas, gdy działania medyczne były skierowane bezpośrednio wobec niego (np. zabieg operacyjny płodu w łonie matki), ale również, gdy były skierowane wobec matki-pacjentki (np. stosowanie produktu leczniczego), zaś dziecko w łonie matki doznało uszczerbku „pośrednio”[9].

 

[1] Leksykon prawa medycznego, A. Górski (red.), s. 142.

[2] Ibidem.

[3] I. Rudawska, Marketing w nowoczesnej opiece zdrowotnej. Wybrane aspekty, Szczecin 2005, s. 50

[4] Na temat podziału pacjentów ze względu na kryterium wieku i zdolności do czynności prawnych Zob.: D. Karkowska, Ustawa, s. 78–79.

[5] M. Nesterowicz, M. Wałachowska, Odpowiedzialność za szkody, s. 26–27, D. Karkowska, Ustawa, s. 77, Leksykon prawa medycznego, A. Górski (red.), s. 142.

[6] Leksykon prawa medycznego, A. Górski (red.), s. 142 i n.

[7] Ibidem, s. 144.

[8] M. Nesterowicz, M. Wałachowska, Odpowiedzialność za szkody, s. 27.

[9] Szerzej Zob. M. Wałachowska, Zadośćuczynienie pieniężne, s. 205.